Elektrik tesisatında can güvenliğini sağlayan iki temel önlem vardır: kaçak akım koruması ve topraklama. Bu ikisi sık sık birbirinin yerine konuşulsa da farklı görevler üstlenir ve ancak birlikte doğru kurulduklarında beklenen korumayı sağlar. Fabrika, şantiye veya ticari binada yapılan bir hata, hem insan sağlığı hem de yangın riski açısından ciddi sonuçlar doğurabilir.

Kaçak akım rölesi nasıl çalışır?

Kaçak akım rölesi, devreye giren ve devreden dönen akımları sürekli karşılaştırır. Normal çalışmada bu iki akım birbirine eşittir. Bir kablo yalıtımı bozulduğunda veya bir kişi gerilimli bir parçaya dokunduğunda akımın bir kısmı toprağa akar ve aradaki fark belirlenen eşiği aştığında röle devreyi çok kısa sürede açar. Sigortalar ve otomatik şalterler aşırı akıma karşı koruma yaparken, kaçak akım rölesi bu kadar küçük farkları algılayabilen tek koruma elemanıdır.

Hassasiyet ve tip seçimi

Röle seçiminde iki temel parametre vardır: açma hassasiyeti ve tipi. Uygulamada yaygın kullanılan değerler şunlardır:

  • 30 mA: Priz devreleri, ıslak hacimler ve insanların doğrudan temas edebileceği noktalarda hayat koruması için kullanılır.
  • 300 mA: Yangın korumasına yönelik olarak ana dağıtım veya bölüm girişlerinde tercih edilir.

Tip seçimi ise yükün karakterine bağlıdır. AC tipi yalnızca sinüzoidal kaçak akımları algılar. A tipi buna ek olarak darbeli DC kaçak akımları da algılar ve elektronik cihazların bulunduğu devrelerde daha uygundur. F tipi tek fazlı sürücü ve inverterli cihazların ürettiği karışık frekanslı akımlara yöneliktir. B tipi ise düzgün DC kaçak akımları da algılar; üç fazlı frekans invertörleri, elektrikli araç şarj noktaları ve bazı güneş enerjisi uygulamalarında gerekebilir. Yanlış tip seçildiğinde röle ya gereksiz yere açar ya da kritik bir kaçakta hiç tepki vermez.

Büyük tesislerde kademeli koruma yapılırken üst seviyede seçici (S tipi) röle kullanılarak bir alt devredeki arızanın tüm tesisi kapatması önlenir.

Topraklamanın rolü

Topraklama, bir arıza anında metal gövdelerde oluşabilecek tehlikeli gerilimi güvenli bir yoldan toprağa iletir. Kaçak akım rölesinin hızlı ve doğru çalışması da sağlıklı bir topraklama hattına bağlıdır. Topraklama direnci yüksekse arıza akımı yeterince akamaz, gövdede tehlikeli dokunma gerilimi kalabilir. Tesisin şebeke sistemine (TT, TN gibi) uygun topraklama düzeninin projelendirilmesi, eş potansiyel bağlantıların eksiksiz yapılması ve koruma iletkeninin hiçbir noktada kesintiye uğramaması gerekir.

Periyodik kontrol neden şart?

Zamanla korozyon, gevşeyen bağlantılar ve tesise eklenen yeni hatlar topraklama değerlerini değiştirir. Bu nedenle topraklama ölçümlerinin yetkin kişilerce düzenli aralıklarla yapılması ve kayıt altına alınması gerekir. Kaçak akım rölelerinin üzerindeki test butonu ise mekanik olarak açma düzeneğinin çalıştığını gösterir; bu testin belirli aralıklarla yapılması, rölenin kilitlenip kalmadığından emin olmayı sağlar. Sık açma yapan bir röle devreden çıkarılmamalı, kaçağın kaynağı bulunmalıdır.

Gereksiz açmaların sık görülen nedenleri

Sahada en çok şikâyet edilen konu, kaçak akım rölesinin belirgin bir arıza yokken açmasıdır. Bunun arkasında genellikle tek bir röleye çok fazla devrenin bağlanması yatar. Bilgisayar, LED sürücü ve frekans invertörü gibi cihazların filtre kondansatörleri normal çalışmada bile küçük kaçak akımlar üretir ve bunlar toplandığında eşiğe yaklaşır. Nötr iletkeninin farklı devreler arasında ortak kullanılması, nem almış buatlar ve yalıtımı yıpranmış uzatma kabloları da yaygın nedenlerdir. Çözüm, devreleri birden fazla röleye dağıtmak, yüke uygun tip seçmek ve yalıtım ölçümüyle sorunlu hattı tespit etmektir. İstanbul'daki eski binalarda yapılan tadilatlarda bu sorunlarla sıkça karşılaşılır.

Doğru malzeme ile güvenli tesisat

İstanbul'da elektrik taahhüt firmaları, müteahhitler ve tesis yöneticileri için kaçak akım rölesi, otomatik sigorta, topraklama malzemeleri ve pano ekipmanlarının tedarikini çözüm ortağı markalarımızla sağlıyoruz. Projenize uygun tip ve hassasiyet seçimi için hizmetlerimizi inceleyebilir, teknik sorularınız için bize ulaşabilirsiniz.